یکی از چیزهایی که تقریبا همه.ی آدم.ها با گوش سپردن و خواندن درباره.شان بزرگ می.شوند قصه.های پریانی و افسانه.های فولک.لور هستند. آلبرت انیشتین می.گوید: «اگر می.خواهید بچه.هایتان باهوش شوند برایشان قصه.های پریانی بخوانید و اگر می.خواهید باهوش.تر شوند قصه.های پریانی بیشتری بخوانید». بچه.ها با ذهن دست.نخورده و صاف و مسطحی قدم به دنیا می.گذارند و نمی.دانند که به مرور زمان این ذهنِ بیچاره چگونه قرار است توسط امواج آشوبی که آن را در بر خواهد گرفت زجر بکشد و تا مرز درهم.شکستگی پیش برود. همچنین آنها خود را در مقابل دنیایی پیدا می.کنند که روز به روز به پیچیدگی.های سرسام.آور و شرارت.های بی.تفاوتش آشنا می.شوند. بچه.ها به تدریج باید متوجه شوند که همه.چیز آن شکلی که در نگاه اول به نظر می.رسد نیست. همیشه آنها در آغوش گرم و محافظ مادرشان نیستند. همیشه خطرات و موقعیت.های سخت و سردرگم.کننده.ای از راه خواهند رسید که آنها را به تنهایی تحت فشار می.گذارند. بنابراین قصه.های پریانی حکم کلاس.های درس پیش از ورود به دنیای بیرون را دارند که بچه.ها را برای آن آماده می.کنند. قصه.های پریانی حکم کلاس.های فلسفه.ای را دارند که کانسپت.های مهمی مثل اخلاق و تولد و مرگ و رازهای هستی را آموزش می.دهند و برخی از خصوصیات ترسناک معرف انسانی که ممکن است از روی عدم آگاهی در دامشان بیافتیم را بهمان گوشزد می.کنند. داستان.هایی که حس کنجکاوی و خلاقیت بچه.ها را با صحبت درباره.ی ارواح و موجودات بیگانه و ارتباط انسان با آنها سیراب می.کنند. داستان.هایی که در اوج سادگی، حاوی پیام.های جهانی مهمی هستند که هرروز با آنها درگیر هستیم. در اوج سادگی، ایده.های را در ذهن..مان جرقه می.زنند تا خود اطلاعات بیشتری درباره.شان به دست بیاوریم.
داستان..های پریانی حکم مکانیزم دفاعی خوانندگانشان در مقابل افسردگی.ها و درگیری.های ذهنی خاص زمانه را هم ایفا می.کنند. مثلا پسربچه.های تنها و فقیری که زندگی.شان به کار کردن و زجر کشیدن خلاصه شده بود، در دل این داستان.ها خود را در قالب پرنس.های قهرمانی پیدا می.کنند که همه.چیز تمام هستند. یا دخترانی که به خاطر سنت.های غلط قدیمی به زور والدینشان به عقد پسرانی که دوستشان ندارند در می.آمدند با قصه.های پریانی که به قصه.ی زندگی آنها می.پرداختند آرام می.گرفتند. این.جور ازدواج.های اجباری و ترسناک در قصه.های پریانی به عنوان ازدواج دختری زیبا با حیوان یا هیولایی زشت روایت می.شدند. اگر دختر سعی می.کرد با شرایطش کنار بیاید و استقامت به خرج بدهد، در پایان قورباغه یا مار بدل به یک شاهزاده.ی خوش.تیپ می.شد و باقی ماجرا. افسانه.های فولک.لور هم ما را با ترسناک.ترین افکار و اشتباهات.مان روبه.رو می.کنند. مثلا زنانی که به خاطر عدم آگاهی مردم به جرم جادوگر بودن به آتش کشیده می.شدند، به اتفاقات وحشتناکی که می.تواند از عدم توانایی آدم.ها از قبول کردن ابهامات زندگی سرچشمه بگیرد اشاره می.کند. در این میان ممکن است به اشتباه به این نتیجه برسیم که قصه.های پریانی برای بچه.ها هستند و فاصله گرفتن از آنها به مرور زمان عادی است. که انسان.ها بعد از فاصله گرفتن از دوران کودکی دیگر نیازی به چنین داستان.هایی برای پیدا کردن راهشان در دنیای اطرافشان را ندارند. اما نکته این است که انسان در هیچ برهه.ای از زندگی.اش به درک کاملی از هستی و خودش نمی.رسد که نیازی به یادگیری بیشتر درباره آن نداشته باشد. انسان هیچ.وقت در این زمینه فارغ.التحصیل نمی.شود. اتفاقا اگر کودکی را دریاچه.ی کوچکی با آب زلال و خنک در نظر بگیریم، فاصله گرفتن از کودکی به مرور منجر به تبدیل شدن آن دریاچه به یک مرداب بوگندو و کثیف می.شود و طرف باید خیلی در نگهداری از دریاچه.ی زلال کودکی.اش حرفه.ای باشد که بتواند جلوی نابودی.اش را بگیرد.

مسئله این است که انسان هیچ.وقت از بی.تفاوتی.ها و سردرگمی.های زندگی خلاص نمی.شود که نیازی به داستان.ها و افسانه.ها برای پیدا کردن راهش از میان آنها و مبارزه کردن با آنها را نداشته باشد. اتفاقا بزرگ.تر شدن یعنی مواجه شدن با موقعیت.ها و سناریوهای سرگیجه.آور و ترسناکی که بدون کمک در رویارویی با آنها شکست می.خوریم و شکست خوردن همانا و دست زدن به اشتباهاتی که دنیا را به جای بدتری نسبت به قبل تبدیل می.کند هم همانا. شاید عدم آگاهی کودکان چندان مهم به نظر نرسد، اما عدم آگاهی بزرگسالان که تاثیر مستقیمی روی دنیای اطرافشان دارد می.تواند تاثیرات منفی گسترده و جبران.ناپذیری در پی داشته باشد. شاید به خاطر همین است که خیلی از قصه.های پریانی که امروز می.شناسیم در ابتدا محتوای به شدت بزرگسالانه.ای داشته.اند و بعدا توسط کارتون.های دیزنی به داستان.های ملایم.تر و مهربانانه.تر و کودک.پسندانه.تری تبدیل شدند. بنابراین با وجود رشد فکری و تجربه بیشتر بزرگ.ترها نسبت به بچه.ها و با وجود پیشرفت.های فراوانی که در فلسفه و تکنولوژی و علم و منطق داشته.ایم، همیشه قصه.های پریانی و افسانه.های فولک.لور حکم بهترین منبع.مان برای سر در آوردن از دنیای پیرامون.مان را دارند. بزرگ.تر شدن به معنی دور شدن از قصه.های پریانی نیست، بلکه به معنی پیدا کردن قصه.های پریانی. پیچیده..تری است که بازتاب.دهنده.ی مسائل و بحران.های دوران بزرگسالی و ناآگاهی.های زمانه باشند.
«شکل آب» یک فیلم فانتزی/هیولایی پیشرفته و آپدیت.شده برای زمانه.ی بدبین و خسته و ناراحت ما است که همزمان پیامی خارج از محدودیت.های زمان و مکان دارد
این همه گفتم تا به این نتیجه برسم که گیرمو دل.توروی مکزیکی، استاد حال حاضر سینمای فانتزی و هیولایی با جدیدترین فیلمش «شکل آب» (The Shape of Water)، همان چیزی را تحویل.مان داده که بدون اینکه خودمان بدانیم برایش له.له می.زدیم: یک داستان پریانی بزرگسالانه که درست مثل بهترین فانتزی.ها، از طریق اتفاقات شگفت.انگیزش، به مسائل بسیار واقعی و قابل.لمسی می.پردازد. فیلمی که همه.چیز دارد. از شاعرانگی و حساسیت و عطوفتی عمیق تا امید و اعتمادی که به روح انسان و عشق ناب دارد و البته چون داریم درباره.ی دل.تورو حرف می.زنیم، خشونت هولناک دنیای واقعی و بوی تلخ خون و تنفر. فیلمی که بیشتر از اینکه یک فیلم باشد، همچون رینگ یک مسابقه..ی تاریخی می.ماند. در یک سوی رینگ تمام خصوصیات زیبای انسانی قرار گرفته است و دستکش.های قرمزش را جلوی صورتش تکان می.دهد و در سوی دیگر تمام خصوصیات بد انسانی در حال سفت کردن دستکش.های سبزش و لحظه.شماری برای به صدا در آمدن زنگ آغاز مسابقه برای پایین آوردن آرواره.ی رقیبش است. تماشای گلاویز شدن احساساتی مثل مهربانی و آزادی و خشم و تنفر و لجبازی با یکدیگر منجر به لحظات درگیرکننده.ای می.شود که سینما را در پرتنش.ترین و مبهوت.کننده.ترین شکلش به نمایش می.گذارد. «شکل آب» یک فیلم فانتزی/هیولایی پیشرفته و آپدیت.شده برای زمانه.ی بدبین و خسته و ناراحت ما است که همزمان پیامی خارج از محدودیت.های زمان و مکان دارد.
در دورانی که دیزنی چپ و راست کارتون.های فانتزی کلاسیکش را به همان شکلِ بیست سال پیش در قالب لایو اکشن بازسازی می.کند و در دورانی که «مومیایی».ها و «کینگ کونگ».ها و «فرانکنشتاین.».ها و «گودزیلا»ها توسط استودیوهای هالیوودی بدون هرگونه توجه.ای به المان.هایی که این هیولاها را در گذشته به کاراکترهای به.یادماندنی.ای تبدیل کرده بودند در قالب اکشن.های بی..مغزی که جزیی از دنیای سینمایی هستند بازسازی می.کنند، روبه.رو شدن با فیلمی مثل «شکل آب»، دست.کمی از معجزه ندارد. «شکل آب» روندی را که اخیرا با فانتزی.های زیرکانه و قدرتمندی مثل «هیولایی صدا می.زند»، «اوکجا» و «داستان یک روح» شروع شده بود به سرانجام باشکوهی می.رساند. «شکل آب» حاصل کار فیلمسازی است که این ژانر را از آدرس محل زندگی.اش بهتر می.شناسد. حاصل کار فیلمسازی است که این ژانر را یک.جا بلیعده است. حاصل کار فیلمسازی است که با این ژانر بزرگ شده و تمام چم و خم و پس و پیش.اش را از حفظ است. حاصل کار فیلمسازی که همیشه شیفته.ی ترکیب ژانرهای گوناگون، پرداختن به کاراکترهای منزوی و جداافتاده، رومانس.های گاتیک، دنیاهای کج و کوله.ی خیره.کننده و برخورد لطافت معصومیت. با زبری خشونت بوده است. حاصل کار فیلمسازی است که شخصیتش از کودکی توسط هیولاهای سینمایی شکل گرفته و دغدغه.اش این بوده تا دینش را به فیلم.های هیولایی ادا کند و فیلمی بسازد که همیشه احساس می.کرده جای خالی.اش در بین فیلم.های هیولایی حس می.شود.

هیولاها در سینما نماینده.ی خیلی چیزها هستند. بعضی.وقت.ها آنها مثل گودزیلا نماینده.ی وحشت باقی.مانده از نیروی تخریبگر بمب.های اتمی هستند. بعضی.وقت.ها آنها مثل کینگ کونگ نماینده.ی عشق فهمیده.نشده.ای هستند که از بالای ساختمان امپایر استیت روی زمین سفت پایین سقوط می.کنند. بعضی.وقت.ها آنها مثل زنومورف نماینده.ی وحشت غیرقابل.فهم کیهانی و استعاره.ای از بدترین احساسات مردانه نسبت به زنان هستند. مری شلی وقتی تصمیم به نوشتن «فرانکنشتاین» گرفت که به.طور اتفاقی صحبت دو نفر درباره.ی آزمایشات علمی را که می.تواند در نهایت منجر به احیای مردگان شود می.شنود. این موضوع طوری شلی را وحشت.زده کرد که کارش به کابوس دیدن منتهی شد. وحشتِ از کنترل خارج شدن علم. چیزی که درباره.ی اکثر هیولاها صدق می.کند این است که آنها چه وحشتناک و چه بی.آزار، زیبا و تامل.برانگیز هستند. چون آنها بیشتر از اینکه جدا از ما باشند، بخشی از ما هستند. خود ما هستند. بازتابی از بدترین یا بهترین خصوصیات انسانی هستند. هیولاها چیزهایی هستند که از هیولا.های واقعی که انسان.ها هستند پرده برمی.دارند. بعضی.وقت.ها هیولاها مثل چیزی که در «مه»، ساخته.ی فرانک دارابونت می.بینیم هویت تهوع.آور واقعی انسان.ها را فاش می.کنند یا مثل چیزی که در «هیولایی صدا می.کند» دیدیم، به نماینده.ای از شیاطین درون خودمان که باید نحوه.ی مدیریتشان را بلد شویم تبدیل می.شوند. خلاصه هیولاها خیلی به گردن.مان حق دارند. گیرمو دل.تورو با «شکل آب» پا پیش گذاشته تا هیولایی را تحویل.مان بدهد که به قول «بلید رانر ۲۰۴۹»، از انسان هم انسان.تر است. قصد دارد با این فیلم یکی از مشکلات فیلم.های هیولایی هالیوود قدیم را درست کند.
حتما می.پرسید آن مشکل چیست؟ دل.تورو تعریف می.کند که برای اولین.بار فیلم «موجودی از باتلاق سیاه» (Creature from the Black Lagoon) را در ۶ سالگی تماشا کرده بود و بلافاصله عاشق هیولای مرکزی.اش که منبع الهام اصلی طراحی مرد دوزیست «شکل آب» بوده می.شود. صحنه..ای که عشقِ دل.تورو به این فیلم را برای همیشه در ذهنش حک کرد حدود ۲۰ دقیقه بعد از آغاز فیلم از راه می.رسد. جایی که جولیا آدامز که نقش کِی لورنس را بازی می.کند در حال شنا کردن در مرداب.های منطقه.ی دورافتاده.ای در آمریکای جنوبی است که سروکله.ی مرد دوزیست پیدا می.شود. دخترک روی آب شنا می.کند و هیولا در نزدیکی او در زیر آب و بدون اینکه دخترک از حضورش خبر داشته باشد چرخ می.زند. نتیجه سکانسی است که به همان اندازه که ترسناک است، به همان اندازه هم زیبا است. کاملا مشخص است که مرد دوزیست بیشتر از اینکه قصد شکار دختر را داشته باشد، محسور زیبایی او شده است. این دقیقا لحظه.ای بود که دل.تورو را شیفته.ی رابطه.ی جولیا آدامز و مرد دوزیست می.کند. دل.تورو تعریف می.کند که از روی بچگی انتظار داشته که همه.چیز به خوبی و خوشی تمام شود. که دختر و هیولا در نهایت به یکدیگر برسند. چیزی که دل.توروی ۶ ساله نمی.دانسته این بوده که او در حال تماشای فیلمی درباره.ی تهاجم انسان.های مغرور به خانه.ی موجودی شگفت.انگیز و کشتن او بوده است. همین اتفاق هم می.افتد. هیولا و دختر نه تنها به یکدیگر نمی.رسند، بلکه هیولا با بدنی خون.آلود و سوراخ از شلیک گلوله به اعماق مرداب برمی.گردد. نکته.ی جالب ماجرا این است که دل.توروی ۶ ساله این پایان.بندی را قبول نمی.کند. چیزی که در ذهن او ثبت می.شود نه پایان.بندی فیلم، که لحظات شنا کردن دختر و مرد دوزیست در آب با یکدیگر است.
یکی از کلیشه.های فیلم.های هیولایی دهه.ی ۵۰، هیولاهایی بودند که زنان را دزدیده و بعد توسط قهرمانان مرد خوش.تیپ کشته می.شدند. در این فیلم.ها با اینکه هیولاها بعضی.وقت.ها احساساتی از خود بروز می.دهند، اما در نهایت این احساسات نادیده گرفته می.شوند و هیولاها به خاطر اینکه هیولا هستند کشته می.شوند. هیولاها با وجود احساسات جسته و گریخته.ای که نشان می.دهند در پایان هیولاهایی هستند که باید نابود شوند. اما خوشبختانه به جای اینکه این پایان.بندی.های تلخ و غلط به عنوان واقعیت در ذهن دل.توروی ۶ ساله حک شود، او به بخش.های زیبای «موجودی از مرداب سیاه» جذب می.شود. علاقه. و شیفتگی دل.تورو به رابطه.ی جولیا آدامز و مرد دوزیست که هیچ.وقت در فیلم به حقیقت تبدیل نمی.شود به فراتر از سینما قدم می.گذارد. نرسیدن این دو در فیلم جلوی دل.تورو از رساندن این دو به یکدیگر در خارج از فیلم را نمی.گیرد. نتیجه این است که دل.تورو شروع به کشیدن نقاشی.هایی از مرد دوزیست و جویا آدامز می.کند که آنها را دست در دست یکدیگر در حال قدم زدن در ساحل، دوچرخه.سواری و پیک.نیک رفتن نشان می.دادند. احتمالا همین نقاشی.های کودکانه بوده که به الهام.بخش او برای گنجاندن صحنه.ی رقصی در «شکل آب» که الایزا، شخصیت اصلی فیلم را در حال رقصیدن و آوازخوانی با مرد دوزیست نشان می.دهد تبدیل شده است. بالاخره دل.تورو بعد از بیش از ۴۵ سال فرصت پیدا می.کند تا بزرگ.ترین مشکلِ فیلم موردعلاقه.اش را با «شکل آب» درست کند. از این نظر «شکل آب» حکم دنباله.ی معنوی «موجودی از مرداب سیاه» را برعهده دارد. نه تنها هر دو مرد دوزیست به جز تغییرات بسیار کوچکی، با یکدیگر مو نمی.زنند، بلکه محل زندگی. هردوتای آنها در جنگل.های آمریکای جنوبی است و مردمان محلی هر دوی آنها را به عنوان خدا پرستش می.کنند. فقط اگر در «موجودی از مرداب سیاه»، انسان.ها به آمریکای جنوبی سفر کرده و در آنجا با مرد دوزیست برخورد می.کنند، در «شکل آب» انسان.ها او را از محل زندگی.اش به آزمایشگاهی در بالتیمور منتقل می.کنند. فقط اگر مرد دوزیست در «موجودی از مرداب سیاه» به خاطر پارانویای جنگ سرد نقش بیگانه.ای سزاوار نابودی را داشت، «شکل آب» هویت او را در همان فضای جنگ سرد تغییر می.دهد و بهمان می.گوید که هیولای واقعی چه کسانی بوده.اند.

هدف دل.تورو با «شکل آب» اما فقط درست کردن مشکل فیلم.های هیولایی دهه.ی ۵۰ نبوده. دل.تورو قصد دارد تا قصه.های پریانی.ای مثل «دیو و دلبر»، «سیندرلا» و «زیبای خفته» را نیز با حفظ جنبه.ی فانتزی.شان، به.طرز واقع.گرایانه.تری از دوباره روایت کند. این چیز جدیدی نیست. بالاخره داریم درباره.ی کارگردانی حرف می.زنیم که شاهکاری مثل «هزارتوی پن» را در کارنامه دارد. یک داستان پریانی که با هدف لگدمال کردن انتظارات تماشاگران از قصه.های پریانی ساخته شده است. فیلمی که داستان فانتزی.اش را در چارچوب جنگ داخلی اسپانیا، یکی از خونین.ترین و وحشیانه.ترین جنگ.های تاریخ روایت می.کند. فیلمی درباره..ی دختربچه.ای که به خاطر فشار پدر ناتنی فاشیستش مجبور به ساختن دنیای فانتزی دیگری برای فاصله گرفتن از تصویر ترکیدن مغز مردم بی.گناه بر اثر ورود گلوله به آنها می.شود. نتیجه فیلمی است که بیشتر از یک فانتزی، به عنوان یک درام جنگی در حال و هوای «فهرست شیندلر» عمل می.کند که حالا از المان.های فانتزی نیز بهره می.برد. تعجبی ندارد که از همان ابتدا که «شکل آب» برای اولین.بار در جشنواره.ی ونیز روی پرده رفت، منتقدان آن را با «هزارتوی پن» مقایسه می.کردند. چون دل.تورو دوباره سراغ فیلمی رفته که با هدف پیشرفتِ ژانر فانتزی ساخته شده است. فیلمی که برداشت.های قبلی.مان از فیلم.های ژانر را برمی.دارد و آنها را برای رسیدن به معنا و احساسی نو می.شکند. با این تفاوت که دل.تورو با «شکل آب» این کار را به.طرز بسیار نامحسوس.تری نسبت به «هزارتوی پن» انجام داده است. اگر کلیشه.زدایی «هزارتوی پن» در تمام لحظاتش به وضوح احساس می.شود، «شکل آب» به.طرز باظرافت.تری این کار را انجام می.دهد. اگر «هزارتوی پن» همچون بولدوزر گوش.خراشی می.ماند که با بی.رحمی کلیشه.های قصه.های پریانی را برای رسیدن به یک روایت هولناک و نفسگیر شخم می.زند، «شکل آب» بیشتر حکم یک اشکال.گیری را دارد. اگر «هزارتوی پن» همه.چیز را زیر و رو و دگرگون. کرده بود، «شکل آب» روند ساده.ی قصه.های پریانی را برداشته و با خلاقیت.ها و تغییرات کوچک اما تاثیرگذاری که در آن ایجاد کرده به یک داستان پریانی مُدرن رسیده است که به همان اندازه بوی گذشته هم می.دهد.
«شکل آب» یک.جورهایی حکم «رسیدن» (Arrival) و «لا لا لند» (La La Land) امسال را دارد. «شکل آب» هم درست مثل «رسیدن» حول و حوش رابطه.ی یک زن و یک بیگانه از طریق زبانی متفاوت می.چرخد و درست مثل «لا لا لند» به همان اندازه که روایتگر آشنایی یک جفت عاشق و معشوق است،برای دانلود زیرنویس فارسی این فیلم کلیک کنید ، به همان اندازه هم ادای دینی به خود سینما و جادوی متحول.کننده.ی آن است. همان.طور که دیمین شزل فیلمش را از همان سکانس آغازین تا نمای پایانی با ارجاعات بی.شماری به تاریخ فیلم.های عاشقانه و موزیکال مثل «کازابلانکا» و «آواز زیر باران» پر کرده بود، دل.تورو هم با «شکل آب» احاطه..اش بر کلاسیک.های هالیوود قدیم را به رخ می.کشد. درست همان.طور که دیمین شزل با «لا لا لند» معنای واقعی بازسازی را به نمایش گذاشت، دل.تورو هم همین کار را تکرار می.کند. هر دو حکم بازسازی فیلم.های قدیمی. ژانرشان را دارند. ولی نه یکی از آن بازسازی.های بی.هویتی که هیچ ویژگی خاصی از خود ندارند. بلکه یکی از آن دسته بازسازی.هایی که در عین قرض گرفتن از گذشتگان، روح و شخصیتِ منحصربه.فرد خودشان را دارند. یکی از انتقادهایی که درباره..ی «شکل آب» مدام می.شنوم عدم پیچیدگی.اش در مقایسه با «هزارتوی پن» است. اما مسئله این است که نه دیمین شزل و نه دل.تورو قصد روایت داستان پیچیده.ای را نداشته.اند. چون هر دوی «لا لا لند» و «شکل آب» از ژانری می.آیند و دنباله.روی فیلم.هایی از تاریخ سینما هستند که هیچ.وقت پیچیدگی.ای را که از فیلم.هایی مثل «اینسپشن» یا «دختر گم.شده» سراغ داریم نداشته.اند.


«لا لا لند» دنباله.روی کلاسیک.های ژانرش روایتگر همان داستان آشنایی دختر و پسری سرزنده و پرانرژی است که می.زنند و می.رقصند و در رستوران.های شیک غذا میل می.کنند و از غروب خورشید لذت می.برند و «شکل آب» هم دنباله.روی همان ماجرای آشنای شکنجه شدن هیولایی معصوم توسط ماموران دولتی و رابطه.ی دوستانه.ی او با آدم.هایی است که می.خواهند نجاتش بدهند. اگر این آدم در «ای.تی» الیوت بود، حالا در «شکل آب» الایزا با بازی سالی هاوکینز است. چیزی که امثال «لا لا لند» و «شکل آب» را به آثار پیچیده و جذابی تبدیل می.کند خلاقیتی است که خود در فرمول آشنای قدیمی.شان ایجاد کرده.اند. «لا لا لند» استخوان.بندی کلیشه.ای.اش را با طراحی صحنه.های رقص خارق.العاده.اش و پایان.بندی پست.مدرنش که در تضاد با پایان.بندی..های خوش موزیکال.های کلاسیک قرار می.گیرد مخفی می.کند و «شکل آب» هم این کار را با توجه بی.نظیرش به جزییات شخصیت.پردازی تک.تک کاراکترهایش انجام می.دهد. جزییاتی که کافی است آنها را از دست بدهید تا با فیلم قابل.پیش.بینی و ساده.ای روبه.رو شوید، اما کافی است متوجه.شان شوید تا درک کنید با چه فیلم پیچیده.ای از لحاظ تماتیک سروکار دارید. یکی از چیزهایی که «شکل آب» را به اثری حتی بهتر از «هزارتوی پن» بدل کرده داستانگویی تصویری فوق.العاده.ی دل.تورو در اینجا است. نه که «هزارتوی پن» کارگردانی ضعیف.تری داشته باشد، بلکه بیشتر به این دلیل که دل.تورو بخش قا.بل.توجه.ای از ایده.ها و تم.های داستانی. و شخصیت.پردازی و تغییر و تحول.های کاراکترها و بحران.هایی را که آنها درگیرش هستند از طریق نمادهای تصویری بیان می.کند و طبیعی است که از دست دادن آنها به معنی از دست دادن ویژگی.های اصلی فیلم است. چیزی که باقی. می.ماند چیزی بیشتر از قصه.ای تکراری نیست.برای دانلود زیرنویس فارسی این فیلم کلیک کنید
بالاخره دل.تورو بعد از بیش از ۴۵ سال فرصت پیدا می.کند تا بزرگ.ترین مشکلِ فیلم موردعلاقه.اش را با «شکل آب» درست کند
داستان در سال ۱۹۶۲ و در بحبوحه.ی جنگ سرد و رقابت فضایی بین ایالات متحده و شوروی جریان دارد. فیلم با روتین تکراری و کسل.آور زنی به اسم الایزا (سالی هاوکینز)، یکی از سرایدارهای شیفت شب مرکز تحقیقات سری دولت در بالتیمور شروع می.شود. اگرچه الایزا لال است، اما دوست و همکارش زلدا (اُکتویا اسپنسر) به اندازه.ی هردوتایشان حرف می.زند. یک روز سروکله.ی تانکر آبی با موجود زنده.ای که در آن نگهداری می.شود در آزمایشگاه پیدا می.شود که مسئولیتش برعهده.ی مامور فدرال ظالم و از خود مچکری به اسم ریچارد استریکلند (مایکل شنون) است. کسی که وسیله.ی شکنجه و ضرب و شتم موردعلاقه.اش، باتوم الکتریکی.اش است و طوری به آن می.نازد که نیگان در «مردگان متحرک» این.قدر قربان.صدقه.ی چوب بیسبالش .نمی.رود. موجود داخل تانکر آب، مرد دوزیست (داگ جونز) است که از جنگل.های آمازون به اینجا منتقل شده تا توسط دکتر هافستتر (مایکل استالبرگ) مورد تحقیق و بررسی قرار بگیرد و راهی برای استفاده از آن برای پیشی گرفتن از روس.ها در رقابت فضایی پیدا کند. الایزا متوجه می.شود مرد دوزیست نه تنها باهوش و بی.گناه است، بلکه به.طرز عجیبی هم زیباست. او برای هیولای زنجیرشده تخم مرغ جوشانده می.آورد، برایش موسیقی جاز پخش می.کند، دست نوازش روی سر و بدن پولکی.اش می.کشد و بهش زبان اشاره آموزش می.دهد. زبان اصلی آنها برای ارتباط برقرار کردن با یکدیگر اما نه زبان اشاره یا هر زبان دیگری، بلکه زبان احساسات و درد و رنج.های مشترکشان است. هر دو موجوداتی هستند که توسط جامعه طرد شده.اند. هر دو کسانی هستند که جامعه آنها را نرمال و عضوی از خودش حساب نمی.کند. یکی در آزمایشگاه قرار دارد و دیگری به جای یک آپارتمان واقعی، همچون گوژپشت نتردام در طبقه.ی بالای یک سینما زندگی می.کند و همیشه با فاصله.ی دوری از بقیه.ی جامعه روزگار می.گذراند.


همان.طور که شکارچیان مرد دوزیست از ظاهر متفاوت و ناتوانی.اش در تکلم به عنوان مدارکی برای اثبات عدم انسانیتش استفاده می.کنند، الایزا هم به عنوان یتیمی که از کودکی به دلایل نامعلومی لال بوده همیشه در حباب خودش زندگی می.کرده. این دو در ارتباط با یکدیگر هم.زبان.هایی را پیدا می.کنند که تاکنون نداشته.اند و رابطه.ی آنها به چیزی فراتر از رابطه.ی دوستانه.ی یک پسربچه با سگش یا یک دختربچه با خوک غول.پیکرش می.رود. آنها مثل دو آدم معمولی عاشق هم می.شوند. شاید در نگاه اول عجیب برسد؛ اما فقط در صورتی که تاکنون عشق را لمس نکرده باشید یا به نامحدود بودن و بی.منطق.بودن عشق اعتقاد نداشته باشید. الایزا تصمیم می.گیرد تا عشقش را از آزمایشگاه فراری بدهد. رابطه.ی الایزا و مرد دوزیست به استعاره.ای از تلاش.های دیگر جداافتادگان جامعه تبدیل می.شود. از زلدا، دوست آمریکایی/آفریقایی الایزا که در دوران جنبش.های مدنی سیاه.پوستان برای حقوق برابر زندگی می.کند گرفته تا همسایه.ی هم.جنس.گرایش گایلز (ریچارد جنکینز) که تنها دوست واقعی.اش الایزاست که با وجود سفیدپوست.بودن، چیزی نیست که جامعه بپذیرد. دل.تورو فیلمش را از سکانس افتتاحیه با نریشنی آغاز می.کند که شامل تمام توضیحاتی است که از قصه.های پریانی کلاسیک انتظار داریم. گوینده با اشاره به جان اف. کندی، زمان وقوع داستان را به عنوان «روزهای پایانی فرمانروایی شاهزاده..ای عادل» معرفی می.کند و به شکل زیبایی بالتیمور را به عنوان «شهر کوچکی نزدیک به ساحل اما دور از تمام چیزهای دیگر» توصیف می.کند. گوینده الایزا را به عنوان «پرنسسی بدون صدا» و داستانش را «داستانی از عشق و مرگ» معرفی می.کند که شامل «هیولایی می.شود که تلاش کرد تا همه.چیز را نابود کند».
خود دل.تورو به.طرز واضحی از همان دقایق ابتدایی به المان.های آشنای فیلمش اشاره می.کند. تمام کهن.الگوهایی که مدام در قصه.های پریانی تکرار می.شوند. اما چیزی که نمی.دانیم این است که دل.تورو قصد دارد معنای تمام این کهن.الگوها را در ادامه.ی فیلمش دگرگون کند. شاید در برداشت اول، مرد دوزیست را همان هیولایی بدانیم که همه.چیز را نابود خواهد کرد، اما نمی.دانیم که درست در لحظه.ای که این جمله به زبان آورده می.شود اسم مایکل شنون در تیتراژ روی صفحه نقش می.بندد. اگر همین فیلم در دهه.ی ۵۰ یا ۶۰ ساخته می.شد، احتمالا مایکل شنون حکم همان شوالیه.ی چهارشانه و خوش.تیپ و خوش.زبان و جسوری را می.داشت که از ایده.آل.های آمریکایی دفاع می.کرد و نماینده.ی یک آمریکایی بی.نقص می.شد. احتمالا مرد دوزیست همان هیولایی می.بود که نماینده.ی روس.های دشمن می.شد که باید نابود شوند و الایزا هم نقش دختر زیبایی را می.داشت که جلوی دوربین قدم می.زد، از روی «نادانی» و «حماقت» عاشق هیولا می.شد و بعد توسط مایکل شنونِ شوالیه نجات پیدا می.کرد. در این سناریو خبری از زلدا و گایلز نیز نمی.بود. دل.تورو با «شکل آب» می.خواهد به جای یک پروپاگاندای احمقانه، فیلمی درباره.ی انسانیت و عشقِ ناب بسازد. فیلمی درباره.ی استقلال علیه جمع.گرایی. فیلمی درباره.ی طغیان و شورش علیه توسری.خوردن و کوته.فکری. فیلمی درباره.ی پیشرفت و روشنفکری به جای گرفتار شدن در سنت.ها و گذشته.ها.
فیلم با توصیف الایزا به عنوان «پرنسسی بدون صدا» آغاز می.شود. اگر تریلرها و تصاویر فیلم را ندیده بودیم، احتمالا انتظار داشتیم تا با یک پرنسس کلاسیک روبه.رو شویم. یکی مثل زیبای خفته و سیندرلا و دلبر. یک دختر جوانِ شاداب و خوشحال و زیبا که یا پرنسس است، یا پرنسس است و خودش خبر ندارد یا پرنسس خواهد شد. متاسفانه تکرار این کلیشه منجر به برداشت.های اشتباه می.شود. اینکه فقط دخترانِ جوان و خوشگل و بی.نقص، پرنسس حساب می.شوند. دل.تورو اما با انتخاب سالی هاوکینز برای نقش الایزا به جای امثال جنیفر لارنس.ها و مارگو رابی.ها این کلیشه را زیر پا می.گذارد. الایزا نه تنها به اندازه.ی سوپرمُد.ل.های این.جور داستان.ها زیبا نیست، بلکه لال هم است و به عنوان یک سرایدار شبانه، شغل هیجان.انگیزی هم ندارد. نتیجه یک زن سربه.زیر و ساکت و تنهاست که احتمالا اگر در خیابان از کنارش رد شویم، هیچ.وقت او را دارای خصوصیات یک پرنسس حساب نمی.کنیم. یک زن کاملا معمولی که اصلا منحصربه.فرد نیست، اما دل.تورو می.گوید این موضوع به این معنا نیست که او نمی.تواند پرنسس باشد. بالاخره اسم فیلم به ایده.ی افلاطون درباره.ی آب اشاره می.کند که می.گوید آب در خالص.ترین فرمش شبیه به یک بیست.وجهی است. اشاره.ای به اینکه زیبایی و انسانیت از چندین و چند وجه و صورت مختلف تشکیل می.شود و نمی.توان آن را با تمرکز روی یک وجه تشخیص داد. الایزا شاید چشمان شهلا و لبان سرخ و صدای لطیف آوازخوانی یک پرنسس کلاسیک را نداشته باشد، اما دل.تورو می.گوید برخلاف قصه.های پریانی قدیمی، پرنسس.بودن به ظاهر نیست. «شکل آب» با اینکه کهن.الگوهای قصه.های پریانی را به بازی می.گیرد، اما همچون بهترین قصه.های پریانی می.خواهد بهمان یادآوری کند که همه زیبا هستند. مخصوصا آنهایی که در نگاه اول عجیب و ترسناک و بیگانه به نظر می.رسند.

«شکل آب» یک فانتزی بزرگسالانه است. اما منظور از بزرگسالانه این نیست که فیلم شامل خشونت بی.پرده و صحنه.های مشابه است. منظور این است که فیلم به ایده.های جدی.ای می.پردازد و با کاراکترها و دنیایش به عنوان دنیایی که تمام قوانین و مناسبات دنیای ما درباره.اش صدق می.کند رفتار می.کند. مثلا یکی از مهم.ترین صحنه.های فیلم، صحنه.های تنهایی الایزا در وان حمام خانه.اش است. ما عادت داریم که چنین صحنه.هایی را با جنیفر لارنس.ها و مارگو رابی.ها ببینیم. شاید به خاطر اینکه غیرسوپرمُدل.هایی مثل سالی هاوکینز که نقش یک سرایدار لال را بازی می.کنند نمی.توانند احساسات شخصی این.چنینی داشته باشند. شاید به همین دلیل است که در گفتگو با عده.ای از دوستان متوجه شدم که صحنه..های الایزا در وان حمام خانه.اش را به درستی درک نکرده بودند و آن را به سخره می.گرفتند. ولی در عمل این صحنه.ها نقش بسیار پررنگی را در فیلم ایفا می.کنند. مونتاژ آغازین فیلم و مونتاژهای بعدی از روتین زندگی الایزا قبل از آشنایی.اش با مرد دوزیست نقش مهمی در رنگ.آمیزی زندگی خسته.کننده و تکراری این زن دارند. به تایمر تخم.مرغ.شکلی که الایزا قبل از ورود به وان حمام تنظیم می.کند دقت کنید. استعاره.ای از اینکه حتی ساده.ترین لذت.های زندگی الایزا هم به.طور دقیق از قبل تنظیم.شده و زمان.بندی.شده هستند. اشاره.ای به اینکه الایزا مثل همه.ی آدم.های دیگر یک سری نیازهای شخصی دارد، اما موقعیت او به عنوان یک زن سرایدار لال در فضای بسته.ی دوران جنگ سرد او را مجبور کرده تا زندگی منزوی و قابل.پیش.بینی.ای داشته باشد. زندگی..ای گرفتار در تله.ی عقربه..های ساعت. زندگی.ای که هرروز موبه.مو از نو تکرار می.شود. الایزا با صدای زنگ ساعت رومیزی.اش روی کاناپه.اش بیدار می.شود، حمام می.کند، صبحانه می.خورد، کفش.هایش را واکس می.زند، یک برگه از تقویم دیواری.اش را جدا می.کند، به دیدن همسایه.اش می.رود، با او تلویزیون تماشا می.کند، سر کار می.رود، زمین را طی می..کشد و به خانه برمی.گردد. روز از نو و روزی از نو.
«شکل آب» شامل تمام کهن.الگوهایی که مدام در قصه.های پریانی تکرار می.شوند است. اما چیزی که نمی.دانیم این است که دل.تورو قصد دارد معنای تمام این کهن.الگوها را در ادامه.ی فیلمش دگرگون کند
این در حالی است که الایزا در اعماق وجودش اصلا نمی.خواهد که چنین زندگی سرد و بی.روحی داشته باشد. او از تماشای موزیکال.های مختلف در تلویزیون همسایه.اش لذت می.برد و بعضی.وقت.ها یواشکی آنها را در راهروی خلوت آپارتمانش تکرار می.کند. از پشت ویترین مغازه به آن کفش.های قرمزرنگ که در تضاد با دنیای سبز اطرافش قرار می.گیرد زل می.زند. وقتی روی صندلی اتوبوس به سمت محل کارش می.نشیند، موسیقی متن فیلم را سوت می.زند. کاملا مشخص است که الایزا در ذهن خود دنیای رنگارنگ و پرهیجان و پرجنب و جوشی ساخته است که هروقت دلتنگ شد به آن پناه می.برد. چشمانش را روی هم می.گذارد و در آنجا باز می.کند. دنیایی که می.تواند در آنجا با صدای بلند بخندد، با صدای بلند زیر آواز بزند و احساساتش را بیرون بریزد. طرز فکر و روحیه.ی الایزا هیچ. فرقی با کاراکتر اِما استون در «لا لا لند» ندارد. فقط اگر آنجا اِما استون آن.قدر خاطرخواه داشت که برای آنها ناز کرده و در یک چشم به هم زدن در غروب سرخ و بنفش لس آنجلس با رایان گاسلینگ پایکوبی کند، الایزا در شرایط خفه.کننده.ای قرار دارد که هیچکس آدم حسابش نمی.کند. خصوصیت مشترک الایزا و مرد دوزیست به همین علاقه.شان به زندگی آزادانه و خارج از زنجیرِ زمان مربوط می.شود. همان.طور که مرد دوزیست موجود آزادی است که به جای آزمایشگاه و باغ وحش، باید در طبیعت رها باشد، عشقِ الایزا هم همچون جریان آب می.ماند. می.توان دور آن سد کشید. می.توان آن را در یک تانکر ذخیره کرد. اما به محض اینکه این آب آزاد شود، همچون رودخانه.ای خروشان هرچه را که جلوی راهش باشد تخریب کرده و با خود می.برد. خود عشق همچون آب می.ماند. همان.طور که آب شکل ظرفی را که در آن قرار دارد به خود می.گیرد، عشق هم انواع و فرم.های مختلفی دارد و هیچکس حق ندارد که یکی از این فرم.ها را برتر از دیگری بداند و یکی را اشتباه و غیرواقعی بخواند.
عشق الایزا به مرد دوزیست شاید عجیب به نظر برسد، اما اتفاقا همین عجیب.بودنش است که این عشق را به عشق شگفت.انگیزی تبدیل می.کند. دقیقا همان صفاتی که الایزا برای متحول کردن زندگی خسته.کننده.اش به آنها نیاز دارد. عشق الایزا به مرد دوزیست او را از زندانِ زندگی.اش رها می.کند. او موفق می.شود روتین سفت و سختش را شکسته و زندگی بی.هدفش را هدف.دار کند. او بالاخره کسی را دارد که مثل خودش به معنای واقعی کلمه طعم بی.زبانی را چشیده است. کسی که رفتار شدن با او به عنوان یک هیولا را درک می.کند. کسی را دارد که می.تواند رقص.هایی را که از طریق فیلم.های تلویزیون یاد گرفته بود برایش اجرا کند. می.تواند تخم.مرغ آبپزهایش را با او شریک شود. الایزا بالاخره از ته دل لبخند می.زند. او طعم آزادی را چشیده است و آزادی چیزی نیست جز عشق. الایزا کماکان همان سرایدار لال است و کماکان پارانویای جنگ سرد با قدرت ادامه دارد، اما آشنایی.اش با مرد دوزیست زندگی.اش را از این رو به آن رو می.کند. او حس خوشحالی دانش.آموزانی را دارد که وقتی صدای زنگ آخر مدرسه را شنیده و با سراسیمگی کتاب و دفترشان را برای دویدن به سمت خانه و بازی کردن در کوچه جمع می.کنند. بعد از به صدا درآمدن زنگ تعطیلی مدرسه، بچه.ها را نمی.توان در کلاس نگه داشت و اگر هم بتوان نگه داشت، آنها به هیچ.چیز دیگری گوش نخواهند داد و تمام حواسشان خارج از کلاس خواهد بود. الایزا طوری وزش نسیم عشق را در میان موهایش حس کرده که دیگر نمی.تواند به زندگی قبلی.اش برگردد. بنابراین تصمیم می.گیرد تا زندگی مشترک جدیدش را با مرد دوزیست شروع کرده و هرطور شده ادامه بدهد. یکی دیگر از کلیشه.هایی که دل.تورو با فیلمش زیر پا می.گذارد مربوط به مرد دوزیست می.شود. در قصه.های پریانی معمولا هیولایی که دختر قصه عاشقش می.شود در نهایت به یک مرد خوش.قیافه تغییر شکل می.دهد. انگار این هیولا یکی از موانع چندش.آوری بوده که دختر باید برای رسیدن به عشق واقعی با آن کنار می.آمده. مرد دوزیست در «شکل آب» نماینده.ی تمام اقلیت.ها و طردشده.ها و فراموش.شدگان جامعه است. تغییرقیافه.ی مرد دوزیست به.شکل جادویی به یک مرد خوش.قیافه مثل این می.ماند که بگوییم سیاه.پوستان هیولاهایی هستند که فقط در صورت تغییر رنگ پوستشان به یک سفیدپوست به تکامل می.رسند. بنابراین اینجا برخلاف «دیو و دلبر»، مرد دوزیست برای همیشه مرد دوزیست باقی می.ماند. چرا که دوزیست.بودن او نفرین یا طلسمی شیطانی نیست که باید از بین برود، بلکه هویت متفاوت اوست که باید توسط بقیه قبول شود.

همان.طور که ما برای فرار از دنیای کثیف واقعی به فیلم.های فانتزی پناه می.بریم، الایزا هم برای فرار به دنیای فانتزی داخل ذهنش پناه می.برد. او نه تنها در این دنیا می.تواند حرف بزند، بلکه می.تواند آواز بخواند و برقصد. داشتن زندگی.ای مثل الایزا دقیقا همان چیزی است که همسایه.اش گایلز آرزو می.کند. دل.تورو از طریق گایلز یکی دیگر از کلیشه.های قصه.های پریانی را درهم می.شکند: عشق در نگاه اول. گایلز به عنوان یک مرد هنرمندِ رومانتیک که از صبح تا شب به تماشای موزیکال.های کلاسیک می.نشیند به خالص.ترین نوع عشق اعتقاد دارد. یکی از همان عشق.های رویایی. یکی از همان.هایی که طرف در کافه با معشوقه.ی آینده.اش روبه.رو می.شود. هرروز به بهانه.ی خرید کیک و به هوای دیدار و هم.صحبت شدن با او به آن کافه سر می.زند و بی.وقفه اضطراب دارد که نکند این عشق یک.طرفه باشد. اما دل.تورو نه تنها عشق در نگاه اول را برای گایلز به حقیقت تبدیل نمی.کند، بلکه در یکی از شوکه.کننده.ترین و دردناک.ترین سکانس.های فیلم، تمام رویاها و آرزوها و خیال.پردازی.هایش را زهرمارش می.کند. جایی که کافه.دار نه تنها دست گایلز را پس می.زند و او را از کافه.اش بیرون می.کند، بلکه همزمان از ورود خانواده.ی سیاه.پوستی به کافه.اش جلوگیری می.کند. دل.تورو شمشیر را از رو بسته است. شخصیتی که به نظر یکی از آن معشوقه.های بی.نظیر و پرنس چارمینگ.گونه.ی قصه.های پریانی به نظر می.رسید، در یک چشم به هم زدن به یک عوضی تنفربرانگیز پوست می.اندازد. گایلز در حال دروغ گفتن به خودش است. عشق در نگاه اول وجود ندارد. زندگی یک فیلم سینمایی نیست. خودفریبی گایلز را می.توانید در استفاده.اش از گلاه.گیس ببینید.
او یک زندگی پریانی می.خواهد، اما متاسفانه یکی از کاراکترهای فیلم گیرمو دل.تورو است و در فیلم.های دل.تورو حتی زندگی در قصه.های پریانی هم آسان نیست. بنابراین او به نقطه.ای می.رسد که به مرد دوزیست می.گوید: «بعضی.وقت.ها احساس می.کنم خیلی زودتر یا خیلی دیرتر از زمان خودم به دنیا اومدم». گایلز بالاخره در پایان فیلم یاد می.گیرد که سراسیمه به دنبال به دست آوردن یک پایان.بندی رویایی برای بحران و حفره.ی درونی.اش نباشد. بالاخره روزی فرا می.رسد که او نیز مثل الایزا جفتش را پیدا کند. این اتفاق به این زودی.ها نخواهد افتاد و برای به دست آوردنش باید سختی.های زیادی را تحمل کند. اما رابطه.ی الایزا و مرد دوزیست اثبات می.کند که این اتفاق هرچقدر عجیب و غیرمنتظره، ولی خواهد افتاد. گفتگوی گایلز و مرد دوزیست در حمام، روحیاتش را بیرون می.ریزد. همان.طور که الایزا با مرد دوزیست به عنوان یک فرد ساکت و تنها ارتباط برقر.ار می.کند، گایلز هم با او به عنوان کسی که بقیه به او به عنوان عمل شنیع و ترسناکی نگاه می.کنند همدلی می.کند. اگرچه گالیز برای مدتی امیدش را از دست می.دهد، اما اگر مرد دوزیست می.تواند در این دنیا به عشق برسد، چرا او نتواند. فقط این کار زمان خواهد برد. گایلز به محض اینکه دست از دروغ گفتن و خودفریبی برمی.دارد، موهای واقعی.اش برمی.گردند.
کلیشه.های این.جور فیلم.ها دیکته می.کنند که الایزا باید شوهری مثل استریکلند داشته باشد، اما در عوض او عاشق مرد دوزیست می.شود. در نتیجه رابطه.ی نزدیک او با مرد دوزیست حکم راه و روش خاصش برای در آغوش کشیدن آزادی و شورش علیه نظام حاکم را دارد. الایزا با این کار از دنبال کردن هنجارهای فرهنگی که منجر به زندگی.های بدبختانه و توخالی مردم شده است سر باز می.زند. او نمی.خواهد حد و حدود زندگی.اش و کسی که می.تواند دوست داشته باشد و نداشته باشد توسط بقیه برای او تعیین شود. هرچه الایزا و مرد دوزیست مکمل یکدیگر هستند، استریکلند در تضاد با الایزا قرار می.گیرد. استریکلند کسی است که زندگی.اش توسط همان هنجارهای فرهنگی محدود شده است. او به هرچیزی که جامعه ازش انتظار دارد عمل کرده است. در اجرای دستورات بالادستی.ها موفق بوده است. برای خودشان یک خانه.ی خوشگل در حومه.ی شهر دارند. زن و بچه.های ایده.آلی دارند که در هنگام ورود به خانه به او خوش.آمد می.گویند. به محض اینکه فروشنده نمایشگاه ماشین، کادیلاکی که چشم استریکلند را گرفته است به عنوان ماشینی مخصوص مردان موفق معرفی می.کند، دست و پای او برای خرید آن شُل می.شود. چون طرز فکر استریکلند طوری شکل گرفته که او باور دارد ردیف کردن تمام چیزهایی که دولت و تلویزیون به عنوان شمایلی از زندگی موفق فهرست می.کنند واقعا به داشتنِ زندگی موفقی منتهی خواهد شد. پس کادیلاک را می.خرد. تعجبی ندارد که .او چشم دیدن مرد دوزیست را ندارد و این.قدر با رابطه.ی الایزا با او مخالف است. استریکلند فقط یک آنتاگونیست ستمگر و تنفربرانگیز خشک و خالی که معمولا در این.جور داستان.ها به مانعی بین عشق شخصیت.های اصلی تبدیل می.شود نیست.

او از قیافه.ی مرد دوزیست و الایزا و زلدا فقط به خاطر اینکه فیلمنامه ازش می.خواهد که آنتاگونیست قصه باشد بدش نمی.آید. دلیل اصلی پافشاری او روی کشتن و کالبدشکافی مرد دوزیست هم موفقیت کشورش در رقابت فضایی با شوروی نیست. دلیل اصلی.اش به خاطر این است که الایزا و مرد دوزیست و زلدا در تضاد با هنجارهای فرهنگی.ای که او دنبال می.کنند قرار می.گیرند. عشق الایزا و مرد دوزیست در تضاد با چیزی که او تنها عشق واقعی می.پندارد قرار می.گیرد و او نمی.تواند اشتباه بودن طرز فکر و سیستم زندگی.اش را قبول کند. پس به.طرز خودخواهانه.ای دست به هر کاری برای نابودی چیزی که طرز فکرش را تهدید می.کند می.زند. اما استریکلند هرچه خودش را به آب و آتش می.زند، باز می.بیند که تمام جهان.بینی.اش مثل آب از لای انگشتانش در حال از دست رفتن است و کاری برای جلوگیری از آن ازش برنمی.آید. این موضوع به منفجر شدنِ استرکلند منتهی می.شود. تمام سگ.دو زدن.هایش برای درست کردن زندگی مصنوعی.ای که دیگران از او انتظار داشتند برای هیچ و پوچ بوده است. تعجبی ندارد که تمام آنتاگونیست.ها و کاراکترهای تنفربرانگیز فیلم نمایندگان ارزش.های قدیمی هستند و در مقابل پروتاگونیست.ها برای آزادی شخصی و ابراز وجودشان بدون ترس و محدودیت مبارزه می.کنند. ناسلامتی گایلز هنرمندی است که هنرش تحت کنترل دیگران است و آنها می.خواهند او تصویری را نقاشی کند که با واقعیتی که گایلز از جامعه می.شناسد فاصله دارد. زلدا هم به خاطر زندگی زناشویی مشکل.دارش با شوهر بی.عرضه.اش همزمان نماینده فمینیسم و حقوق سیاه.پوستان است. الایزا و گایلز هم هر دو عشق آزادانه و بیان آزادانه.ی شخصیتشان را نمایندگی می.کنند. دیمیتری نماینده مبارزه برای اولویت داشتن اخلاق نسبت به کشور و ملیت است که دقیقا همان چیزی است که مخالفان جنگ ویتنام در آمریکا برای آن مبارزه می.کردند. چرا که معمولا به محض اینکه سیاست.های کشور از لحاظ اخلاقی و جنبه.های دیگر زیر سوال می.رود، خیلی زود کسانی هستند که شروع به پراندن واژه.هایی مثل «بیگانه.پرست» و «ضدکشور» می.کنند. آنها همان کسانی هستند که فکر می.کنند حالا که در این کشور به دنیا آمده.ایم باید همچون یک میهن.پرست واقعی از تمام اشتباهاتش حمایت کنیم. دیمیتری ثابت می.کند که ما هرچه باشیم مبارزه .اصلی.مان باید برای انسانیت باشد، نه چیز دیگری. به محض اینکه چیز دیگری برای بقا به نابودی انسانیت نیاز داشته باشد، حتما یک جای کار می.لنگد.
کلیشه.های این.جور فیلم.ها دیکته می.کنند که الایزا باید شوهری مثل استریکلند داشته باشد، اما در عوض او عاشق مرد دوزیست می.شود
در مقابل استریکلند طوری به کشورش پایبند است که هیچ باور و اعتقاد شخصی.ای برای خود ندارد. او همچون روباتی بدون زندگی شخصی است که تنها هدفش تلاش برای حفاظت از باورها و منافع بالادستی.هاست. استریکلند طوری شستشوی مغزی داده شده که حتی وقتی بعد از تمام کارهایی که برای کشورش انجام داده توسط فرمانده.اش مورد توهین قرار می.گیرد و طرد می.شود، باز به جای اینکه حقیقت را ببیند، به تلاش تا سر حد مرگ برای راضی کردن آنها ادامه می.دهد. دیمیتری نه با مقدار وفاداری.اش به کشورش، بلکه با باورهای اخلاقی و علمی.اش جلو می.رود. چیزی که در این دنیا خریدار ندارد. ژنرال ارتش برای جدی گرفتن دیگران نه به اخلاقشان، بلکه به درجه..ی روی شانه.شان نگاه. می.کند. استریکلند به عنوان کسی که زندگی.اش همیشه تحت کنترل دیگران بوده مخالف شدید استقلال است و این دقیقا همان چیزی است که او را به آنتاگونیست فوق.العاده.ای برای دار و دسته.ی الایزا تبدیل می.کند. البته که استریکلند مثل گرگ.های آدم.خوار و جادوگران شرور و نامادری.های حسود قصه.های پریانی از شکم مادرش پست و رذل به دنیا نیامده است، بلکه او هم به شکل دیگری قربانی زمانه.ی خودش است. اگر امثال الایزا به شکل دیگری قربانی تفرقه.اندازی.ها و پروپاگانداهای دولت شده.اند، استریکلند هم با خاطر باور کردن آنها و کشته شدن در راه آنها که در نهایت چیزی برایش در بر ندارد، قربانی حساب می.شود.
یکی از انتقاداتی که به «شکل آب» می.شود این است که داستان ساده.ای دارد. انگار فقط فیلم.هایی با روایت.های پیچ در پیچ حق اسکار گرفتن دارند. یکی از دلایلش به خاطر این است که اکثرا فراموش می.کنند «شکل آب» چه از لحاظ داستانگویی و چه از لحاظ کارگردانی قرار بوده تا حس و حال فیلمی از دوران طلایی هالیوود را داشته باشد و اشتباه بزرگ.تر این است که اکثرا «شکل آب» را به عنوان داستان عشق الایزا و مرد دوزیست می.بینند. بلکه به نظرم شخصیت.های اصلی فیلم نه الایزا و مرد دوزیست، بلکه شخصیت.های فرعی. فیلم هستند. یکی از تم.های «شکل آب» این است که آدم.ها چگونه برای فرار از زشتی.های دنیای واقعی، به سینما و تلویزیون پناه می.برند. «شکل آب» با نریشن گایلز درباره.ی الایزا شروع شده و به پایان می.رسد. رابطه.ی الایزا و مرد دوزیست تمام کلیشه.های قصه.های پریانی را دارد. از عشق در نگاه اول گرفته تا درک متقابل آنها در دنیایی که کسی درکشان نمی.کند، قدرت جادویی مرد دوزیست، فرارشان از دست آدم.بد.ها و در نهایت پیروزی عشق بر تنفر. اما در عوض هیچکدام از کاراکترهای دیگر زندگی.ای شبیه به کاراکترهای قصه.های پریانی ندارند. کافه.دار به بدترین شکل ممکن رویاهای گالیز .را خراب می.کند، زلدا زمان بسیاری را به گله و شکایت کردن از شوهر بی.خاصیتش سپری می.کند. دیمیتری با اینکه کار درست را انجام می.دهد، اما فرمانده.هایش مچش را گرفته و دستور قتلش را صا.در می.کنند و استریکلند هم با اینکه دارد خودِ «رویای آمریکایی» را زندگی می.کند، اما این رویا به جای اینکه خوشحالی و رضایت به همراه داشته باشد، او را در مسیری به سوی سیاه شدن روح و نابودی.اش قرار می.دهد.

می.گویند «شکل آب» قابل.پیش.بینی بود چون همه.چیز به خوبی و خوشی برای الایزا و مرد دوزیست تمام می.شود. این استدلال فقط در صورتی درست است که فقط خط داستانی الایزا و مرد دوزیست را دیده باشید. تنها کاراکترهایی که با هزار بدبختی نجات پیدا می.کنند و داستان پریانی زندگی.شان را رقم می.زنند الایزا و مرد دوزیست هستند، وگرنه بقیه.ی کاراکترها به سرنوشت.های غم.انگیز اما پیروزمندانه.ای دچار می.شوند. همان.طور که در ابتدای متن گفتم قصه.های پریانی همیشه منبع ارزشمندی برای کنار آمدن با سختی.ها و وحشت.های زندگی واقعی بوده.اند. داستان پریانی الایزا و مرد دوزیست هم همین نقش را برای کاراکترهای دور و اطرافشان ایفا می.کند. زلدا بالاخره دست از گله و شکایت کردن پشت سر شوهرش .می.کشد و احساس واقعی.اش را توی صورت او به زبان می.آورد. گایلز دست از خودفریبی برمی.دارد و با دیدنِ به حقیقت تبدیل شدن عشق عجیبِ الایزا و مرد دوزیست، به آینده.اش امیدوار می.شود، دیمیتری با ایستادگی پای ارزش.هایش می.میرد و همه.ی آنها برای به حقیقت تبدیل کردن داستان پریانی الایزا و مرد دوزیست به این دو کمک می.کنند. داستان.هایی با پایان خوش در دنیای واقعی امکان.پذیر است اما فقط در صورتی که رفقای خوبی مثل رفقای الایزا داشته باشی. کمک کردن به الایزا مساوی است با نزدیک شدن آنها برای رسیدن به آرزوهای خودشان. استریکلند هم چند ثانیه قبل از مرگش به اشتباهش اعتراف می.کند: «لعنتی، تو واقعا یه خدایی». در نبردی که سر لجبازی تنفر و عشق آغاز شده بود هر دو تا سر حد مرگ پیش رفتند، اما دل.تورو اعتقاد دارد همیشه عشق لجبازتر از آن است که کشته شود. یا اگر کشته شد، کشته بماند. البته از آنجایی که داستان الایزا با نریشن گایلز شروع شده و تمام می.شود می.توان گفت احتمال اینکه عشق الایزا و مرد دوزیست حاصل خیال.پردازی.های او برای کنار آمدن با موقعیت خودش باشد هم وجود دارد. او هم به خاطر گرایش متفاوتش توسط جامعه و دولت طرد شده است. شاید دست.کم.گرفته.شده.ترین صحنه در این زمینه جایی است که الایزا جدی شد.ن رابطه.اش با مرد دوزیست را به زلدا اطلاع می.دهد و زلدا پس از اطلاع پیدا کردن از بیولوژی مرد دوزیست نه تنها به این موضوع واکنش چندش.آوری نشان نمی.دهد، بلکه خیلی عادی با آن رفتار می.کند. همان واکنشی که امثال گایلز می.خواهند که دیگران نسبت به آنها داشته باشند: عادی.
یکی دیگر از ویژگی.های فیلم داستانگویی دل.تورو از طریق رنگ است. تک.تک رنگ.های استفاده شده در فیلم حساب.شده است. دل.تورو از رنگ نه فقط به عنوان وسیله.ای زیباشناسانه، بلکه از رنگ.های سبز و قرمز برای نشانه.گذاری تغییر و تحول کاراکترها و بررسی روحیه.شان استفاده می.کند. تونالیته.ی رنگی «شکل آب» تقریبا کاملا سبز است. رنگ سبز در فیلم نماینده.ی زندگی.های شکست.خورده و افسرده و توخالی است، در حالی که رنگ قرمز نماینده.ی عشق و حرارت و سرزندگی و موفقیت است. مثلا الایزا در آغاز فیلم لباس.های سبز به تن کرده و هدبند سبز به سرش می.بندد. در مونتاژ افتتاحیه.ی فیلم او را در حال زل زدن به یک جفت کفش پاشنه.بلند قرمز در ویترین مغازه .می.بینیم. دنیای پیرامون الایزا در یک.سوم ابتدایی فیلم در رنگ سبز پوشیده شده است. اما بعد از اولین دیدار الایزا با مرد دوزیست، تغییراتی ایجاد می.شود. حالا در صحنه.ی بازگشت الایزا به خانه با اتوبوس، آفتاب نارنجی و سرخ طلوع خورشید به رنگ محوری صحنه تبدیل شده و گرما را به صورتِ الایزا برمی.گرداند. همین.طوری که رابطه.ی او با مرد دوزیست پیشرفت می.کند، رابطه.ی او با رنگ قرمز هم بیشتر می.شود. هدبندش قرمز می.شود، کفش.های پاشنه.بلندی که در ابتدای فیلم چشمش را گرفته بودند را می.خرد و پا می.کند و در نهایت پالتوی قرمز .به تن می.کند. خلاصه هرچه حس رضایت و عشق الایزا افزایش پیدا می.کند، رنگ قرمز در اطراف او نیز بیشتر می.شود. دومین کاراکتری که رنگ، نقش مهمی برای بررسی روحیاتش دارد گایلز است. کیک موردعلاقه.ی گایلز سبزرنگ است. وسیله.ای برای زمینه.چینی اینکه علاقه.ی او به کافه.دار به سرانجام بی.نتیجه.ای منتهی خواهد شد. در ابتدا ژلاتین.هایی که او در پوستری که دارد طراحی می.کند قرمز هستند. نشانه.ای از اینکه این شغل چیزی است که به زندگی.اش معنا و اهمیت می.دهد. اما صاحب.کارش به او دستور می.دهد که رنگ ژلاتین.ها را به سبز تغییر بدهد. وقتی گایلز از او چرایی.اش را سوال می.کند، صاحب.کارش جواب می.دهد که سبز، رنگ آینده است. یا به عبارت دیگر تنها چیزی که در آینده انتظار دنیا را می.کشد افسردگی و ناامیدی و بی.عاطفگی است. با وجود کیک سبز و ژلاتین.های سبز می..دانیم که گایلز در دوتا از علاقه.های شخصی.اش به موفقیت و معنا نخواهد رسید. با این حال به محض اینکه گایلز با مرد دوزیست تعامل برقرار می.کند .می.بینیم که او در صحنه.ای به تماشای بارش باران می.ایستد، ژاکتی با رنگ گرم به تن دارد.

در نهایت استریکلند را داریم که آب.نبات موردعلاقه.اش سبز است. کادیلاکی که به عنوان قدم دیگری برای داشتن یک زندگی آیده.آل می.خرد سبز است. صفحه.ی تلویزیونی که در خانه تماشا می.کند سبز است (شاید اشاره به اینکه پروپاگاندای تلویزیون در تبلیغ رویای آمریکای به چیزی جز ناامیدی منتهی نمی.شود). وقتی برای اولین.بار با همسرش روبه.رو می.شویم ژاکت قرمز روشن به تن دارد (شاید اشاره به اینکه استریکلند خانواده را به عنوان چیزی که خوشحالش می.کند می.بیند، اما در عمل می.بینیم که او رابطه.ی نزدیکی با همسر و بچه.هایش ندارد). همچنین تلفنی که او با فرمانده.اش ارتباط .برقرار می.کند هم قرمز است (شاید اشاره.ای به اینکه استریکلند به اشتباه فکر می.کند که راضی کردن فرمانده.اش مساوی است با داشتن زندگی بهتر و پرشورتر). تمام اینها در حالی است که درِ سینما و صندلی.های سالن سینمایی که الایزا در طبقه.ی بالایی آن زندگی می.کند هم قرمز هستند. نشانه.ای از اینکه جادوی سینما یکی از منابع رسیدن به خوشبختی و اشتیاق در زندگی است. حکمرانی رنگ سبز بر کل فیلم می.تواند نشانه.ای از تلاش دولت برای یک.رنگ کردن جامعه هم باشد. بزرگ.ترین ترس چنین دولت.هایی رنگارنگ شدن جامعه است. بز.رگترین ترسشان این است که مردم یونیفرم.هایشان را در آورده و لباس.هایی که بازتاب.دهنده.ی شخصیت مستقل و منحصربه.فرد خودشان است را به تن کنند. بنابراین تونالیته.ی سبز فیلم به معنای جامعه.ای است که اعضای آن هویت یگانه.ی خودشان را فراموش کرده.اند و همه به.طرز کورکورانه.ای دنبال.روی الگوی هستند که یکی دیگر برایشان در نظر گرفته است.
دل.تورو از رنگ نه فقط به عنوان وسیله.ای زیباشناسانه، بلکه از رنگ.های سبز و قرمز برای نشانه.گذاری تغییر و تحول کاراکترها و بررسی روحیه..شان استفاده می.کند
«شکل آب» ویژگی.های تحسین.برانگیز زیادی دارد. از بازی خیره.کننده.ی سالی هاوکینز (مخصوصا در صحنه.ای که سعی می.کند گایلز را مجاب کند که به او در عملیات نجات مرد دوزیست کمک کند) که بدون اینکه انسانیتش را از دست بدهد به نماینده.ی معصومیت تبدیل می.شود تا موسیقی الکساندر دسپلا که مثال بارز وقتی است که موسیقی به تنهایی نیمی از احساسِ نادیدنی فیلم را تامین می.کند. از کارگردانی دل.تورو به سبک فیلم.های هالیوود قدیم که باعث می.شود احساس کنیم انگار در حال تماشای عتیقه.ای ارزشمند از دل تاریخ هستیم تا طراحی صحنه..ی فیلم که ترکیبی از المان.های آمریکای دهه.ی ۶۰ با عناصر فیلم.های علمی.-تخیلی. آن دوران است. نتیجه فیلمی است که باعث شد آرزوی جدیدی به فهرست آرزوهایم اضافه شود: کاش دل.تورو اقتباس سینمایی بازی.های «بایوشاک» را می.ساخت. مهم.ترین دستاورد «شکل آب» اما این است که به.طرز مستقیمی تماشاگرانش را هدف می.گیرد. دل.تورو دیواری که دنیای فیلم و تماشاگرانش را از هم جدا می.کند را از میان برمی.دارد و با زل زدن به درون چشم تماشاگران، آنها را به چالش می.کشد. برخی از بهترین فیلم.های ۲۰۱۷، آنهایی بودند که نگذاشتند مخاطبانشان قسر در بروند. فیلم.هایی که تماشاگرانشان را با حس وحشت و عذاب وجدان بدرقه می.کردند. فیلم.هایی که موفق شدند کاری کنند تا از زاویه.ی دیگری به مسائلی آشنا نگاه کنیم. از «مادر» (Mother). که انسا.ن.ها را به آنتاگونیست.های فیلمش بدل می.کند تا «مربع» (The Square) که با این سوال که شما برای عملی کردن پیام زیبای فیلمی که تماشا کرده.اید چه کار می.کنید تمام می.شود. شکی در این وجود دارد که هضم کردنِ رابطه.ی نزدیک و بی.پرده.ی الایزا و مرد دوزیست برای خیلی.ها چندان راحت نباشد، اما دل.تورو بدون خودسانسوری و با چنان صمیمیتی این رابطه را به تصویر می.کشد که احتمالا تماشاگران را مجبور می.کند تا دلیل ناراحتی.شان را جستجو کرده و جهان.بینی.شان را تغییر بدهند. دل.تورو یک.جورایی با «شکل آب» به شکل دیگری همان کاری که جوردن پیل با «برو بیرون» (Get Out) انجام داده بود را تکرار می.کند. مثل آن فیلم که نشان داد بعضی.وقت.ها حتی کسانی که خودشان را نژادپرست نمی.دانند به.طرز ناخواسته.ای نژادپرست هستند، «شکل آب» هم این سوال را از مخاطبان می.پرسد که چقدر فاصله بین حرف و عمل.تان در قبول کردن «دیگران» به عنوان بخشی از «خودتان» وجود دارد. چقدر فاصله بین حرف و عمل.تان برای قبول کردن عشق.های نامتعارف و طردشدگان جامعه وجود دارد.

دومین چیزی که «شکل آب» مخاطبانش را با آن به چالش می.کشد نمای پایانی.اش است که بازتاب.دهنده.ی عکس مشهور استفاده شده در پوستر فیلم هم است. الایزا و مرد دوزیست در آغوش یکدیگر و شنارو در عمق تاریک و آبی دریا به نماینده.ی همان عشق خوش.بینانه.ای بدل می.شوند که به ندرت در فیلم.های حال حاضر می.بینیم. یکی از همان عشق.هایی که انگار دل.تورو آن را همین.طوری دست.نخورده با ماشین زمان از دلِ عصر طلایی هالیوود به اینجا منتقل کرده است. یکی از همان عشق.های پایان.بندی.های قصه.های پریانی. عشق.هایی بدون اجاره خانه، بدون جر و بحث، بدون طلاق و بدون بحران.هایی که دیگر کاراکترهای فیلم درگیرشان هستند. تنها چیزی که وجود دارد یک نمای اسلوموشن، موسیقی، کفش.پاشنه.بلند قرمزی که در اعماق دریا غرق می.شود و شعری که روی همه.ی اینها خوانده می.شود هستند. طبیعی است که عده.ای چندان دل.خوشی از این پایان.بندی ندارند. شاید دلیلشان این است که چنین عشقی وجود ندارد. فیلم.هایی که به چنین عشق.های خوش.بینانه.ای می.پردازند به دروغ.گویی درباره.ی روابط رومانتیک محکوم می.شوند. اما آیا سرانجام عشق الایزا و مرد دوزیست دروغ است؟ یا آیا دنیای تاریک و افسرده.کننده.مان باعث شده که واقعیت داشتنش را زیر سوال ببریم؟ آیا این عشق نگاهی ساده.نگرانه به عشق است؟ یا مشکل از ماست که آن.قدر بدبین شده.ایم که باور کردنش برایمان سخت است؟ هرچه هست، این.جور عشق.ها رویاهایی هستند که می.توانید به آنها ایمان داشته باشید یا نداشته باشید، اما نمی.توانید آنها را به.طور کامل رد کنید. به این ترتیب «شکل آب» از طریق رابطه.ی نامتعارف الایزا و مرد دوزیست مجبورمان می.کند تا اگر جرات داریم، اگر هنوز در این دوران سخت و سیاه و محزون، قدرت رویاپردازی.مان را از دست نداده.ایم، دوباره به احتمال وقوع چنین عشقی فکر کنیم. مجبورمان می.کند بدبینی و واقع.گرایی را کنار گذاشته و برای یک لحظه هم که شده مثل بچه.های کوچکی که در رختخوابشان به قصه.های مادرشان گوش می.دادند، چشمان.مان را بسته و رویاپردازی کنیم. به این فکر می.کنیم که چگونه عشق رویایی الایزا و مرد دوزیست به حقیقت پیوست و آیا ما نمی.توانیم شرایط لازم برای وقوع یک.دهم از این عشق در دنیای واقعی را فراهم کنیم؟